بر اساس آمارهای رسمی، تنها در دو ماه اول سال ۲۰۲۶ میلادی، حدود ۲۷۰ هزار مهاجر افغان به کشور بازگشته اند.
این در حالی است که به گزارش کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان (UNHCR)، در سال ۲۰۲۵ میلادی بیش از ۲.۵ میلیون نفر وارد افغانستان شده اند و از ماه اکتوبر سال ۲۰۲۳ تاکنون، این رقم به ۵.۴ میلیون نفر می رسد.
این جریان عظیم بازگشت، جمعیت افغانستان را در مدت دو سال حدود ۱۰ درصد افزایش داده است.
قیس محمد، آگاه اقتصادی، در گفتوگو با آژانس بین المللی فرحت میگوید: «در سال ۲۰۲۵ حدود یک میلیون نفر به افغانستان بازگشته اند که اکثریت آنها از ایران آمده بودند.
همچنین از سال ۲۰۲۳ تا اکنون نزدیک به چهار میلیون نفر دوباره به کشور برگشته اند.
منابعی که حکومت فعلی برای رسیدگی به مهاجرین اختصاص داده بود، تقریباً به طور کامل مصرف شده است و متأسفانه منابع جدیدی برای مدیریت این وضعیت در اختیار ندارد.»
آقای محمد با اشاره به ظرفیت محدود بازار کار میافزاید: «با توجه به موج عظیمی از بازگشت مهاجرین از پاکستان و ایران، حکومت در حال حاضر ظرفیت و منابع لازم برای جذب این نیروها را ندارد.
لازم است کسانی که در کشورهای دیگر سرمایه گذاری می کنند، در داخل افغانستان نیز سرمایه گذاری کنند تا زمینه های کاری برای مهاجرین افغان فراهم شود.»
رحیم الله مرجان، آگاه اقتصادی، نیز به ما میگوید: «در شرایط فعلی، افغانستان توانایی جذب کامل این مهاجرین را ندارد.
فراهم سازی سرپناه، خدمات صحی، آموزش و سایر کمک های بشردوستانه برای آنان نیازمند حمایت گسترده است.
جامعه جهانی و نهادهایی که در این بخش فعالیت می کنند باید کمک های خود را افزایش دهند تا حکومت بتواند با هماهنگی این نهادها، به وضعیت مهاجرین رسیدگی کند.»
این اظهارات در حالی مطرح میشود که سازمان ملل متحد از کاهش شدید کمک های بشردوستانه به افغانستان خبر داده است.
بر اساس گزارش سرویس ردیابی مالی (FTS)، تا ۵ جنوری ۲۰۲۶، تنها ۱۶۲.۴ میلیون دالر از ۱.۷ میلیارد دالر کمک مورد نیاز برای سال ۲۰۲۶ تأمین شده است.
هم زمان، دفتر هماهنگی کمک های بشردوستانه ملل متحد (اوچا) پیش بینی کرده که ۲۱.۹ میلیون نفر از جمعیت افغانستان در سال ۲۰۲۶ به کمک های بشردوستانه نیاز خواهند داشت و بیش از ۱۷ میلیون نفر با ناامنی غذایی حاد روبه رو خواهند شد.
آصفه استانکزی، آگاه امور اقتصادی، نیز به فرحت میگوید: «واقعیت این است که بازگشت موج تازه مهاجرین از ایران به افغانستان فشار قابل توجهی بر اقتصاد کشور وارد می کند.
بخش بزرگی از این افراد به خانه، اشتغال، خدمات آموزشی و صحی نیاز دارند، در حالی که بازار کار افغانستان پیش از این نیز با نرخ بالای بیکاری و کمبود فرصت های شغلی روبه رو بوده است. به همین دلیل جذب این جمعیت در کوتاه مدت بسیار دشوار خواهد بود.»
گزارشهای سازمان ملل نشان میدهد که بیشتر بازگشت کنند گان بین ۲۵ هزار تا ۶۰ هزار افغانی (معادل ۳۷۳ تا ۹۰۰ دالر) بدهکار هستند که این رقم پنج برابر بیشتر از درآمد ماهانه متوسط (حدود ۱۰۰ دالر) در افغانستان است.
همچنین میزان بیکاری در میان بازگشت کنندگان به ۹۵ درصد می رسد.
در همین حال، برنامه اسکان بشر سازمان ملل در افغانستان اعلام کرده که ۴.۲ میلیون نفر در سال جاری میلادی به سرپناه نیاز دارند که بازگشت مهاجران یکی از عوامل اصلی این نیازمندی است.
با این وجود، نشست اخیر وزارت اقتصاد با نهادهای بینالمللی نشان داد که برای سال ۲۰۲۶ میلادی، مبلغ ۹.۴ میلیون دالر برای حمایت از مهاجرین برگشته، ۹.۱ میلیون دالر برای ادغام مجدد آنان و ۶.۱ میلیون دالر برای برنامه های معیشتی از سوی اداره مهاجرت سازمان ملل متحد اختصاص یافته است.
تلاش کردیم دیدگاه وزارت اقتصاد را نیز در این مورد داشته باشیم، اما با وجود تماس های مکرر، حاضر به پاسخ نشدند.
با این حال، نهادهای بشردوستانه تأکید میکنند که بدون کمک های بینالمللی پایدار و برنامه ریزی اقتصادی مؤثر، این موج بازگشت می تواند به تشدید ناامنی غذایی، افزایش بیکاری و در نهایت بحرانی انسانی عمیق تر در افغانستان منجر شود.
جان آیلیف، نماینده برنامه جهانی غذا در افغانستان، به تازگی هشدار داده است که گرسنگی به شکل روزافزونی در افغانستان رو به گسترش است و بازگشت میلیونها مهاجر این بحران را تشدید کرده است.
پایان
