سال ۱۴۰۴ با دو روند موازی در عرصه سیاست خارجی افغانستان همراه بود: از یک سو، گسترش تعاملات دیپلماتیک و کسب دستاوردهای سیاسی، و از سوی دیگر، تشدید تنش های مرزی، به ویژه با همسایه شرقی.
· دستاوردهای دیپلماتیک: مهم ترین دستاورد امارت اسلامی در این سال، حرکت جامعه جهانی به سمت تعاملات رسمی تر بود.
حضور فعال نمایندگان افغانستان در نشست های کلیدی منطقهای و بینالمللی از جمله نشست فرمت مسکو و نشست دوحه (که با حضور ویژه فرست های کشورهای مختلف برگزار شد)، نشان دهنده به رسمیت شناسی عملی از سوی برخی قدرت های منطقهای بود.
اعلام آمادگی روسیه برای به رسمیت شناسی سیاسی و همچنین اعلام صریح ایران مبنی بر آمادگی برای به رسمیت شناسی امارت اسلامی در اظهارات سفیر این کشور در کابل، از جمله پیشرفت های اساسی در این حوزه محسوب میشود.
· چالش های امنیتی (مناقشات مرزی با پاکستان): در نقطه مقابل، روابط افغانستان و پاکستان به شدت متشنج شد.
تشدید تنشها به حملات هوایی پاکستان به خاک افغانستان انجامید که با واکنش نظامی تلافی جویانه و قاطعانه نیروهای امارت اسلامی مواجه شد.
این رویداد، سیاست دوگانه و بلندمدت پاکستان در قبال افغانستان را به چالش کشید و باعث شد سایر همسایگان نظیر ایران، برای کاهش وابستگی اقتصادی افغانستان به کراچی، پیشنهاد ایجاد مسیرهای تجاری جایگزین را مطرح کنند.
با وجود تنش با پاکستان، امارت اسلامی بر اساس اعلام مقاماتش، سیاست توازن در روابط با همسایگان را در پیش گرفت.
کشورهای همسایه از جمله ایران، ترکمنستان، ازبکستان و تاجیکستان به دلیل اشتراکات مرزی، منافع اقتصادی و نگرانی های امنیتی مشترک، فعالیت های دیپلماتیک و تجاری خود با افغانستان را ادامه دادند.
ایران در این میان، نقش پررنگ تری در پیشنهاد کریدورهای جایگزین و حمایت از به رسمیت شناسی سیاسی ایفا کرد.
عرصه اقتصاد در سال ۱۴۰۴ شاهد بیشترین تحولات اجرایی نسبت به سایر بخش ها بود.
تمرکز اصلی بر روی دو محور کلیدی قرار داشت:
· توسعه زیرساخت ها: امضای قراردادهای بزرگ مرتبط با پروژه های ملی و کلیدگذاری عملیات اجرایی زیرساخت های اساسی نظیر کانال قوش تیپه (که به عنوان یک پروژه استراتژیک در خودکفایی آبی و کشاورزی مطرح است) و پیشرفت در پروژه خط آهن خواف-هرات که افغانستان را به شبکه ریلی ایران متصل می کند.
· تجارت منطقهای: تلاش برای افزایش صادرات و توسعه تجارت با کشورهای منطقه در دستور کار قرار داشت.
سال ۱۴۰۴ برای ورزش افغانستان سالی پرافتخار و امیدوار کننده بود:
· پیروزی های متوالی تیم ملی کریکت در رقابت های بینالمللی، بار دیگر شور و نشاط را به مردم هدیه داد.
· اعزام تیم ملی بزکشی به قزاقستان برای شرکت در مسابقات بینالمللی، نشان دهنده توجه به حفظ و توسعه ورزشهای بومی در عرصه جهانی بود.
· تیم ملی زیر ۱۷ سال فوتبال افغانستان خود را برای حضور در مسابقات کافا ۲۰۲۶ (فدراسیون فوتبال آسیای مرکزی) آماده می کرد که گامی مهم در توسعه پایه های فوتبال کشور محسوب میشود.
بزرگ ترین تحول اجتماعی سال ۱۴۰۴، بازگشت گسترده و اجباری مهاجرین افغان از کشورهای ایران و پاکستان بود.
این موج بازگشت که در برخی موارد با فشارهای سیاسی و اخراج های دسته جمعی همراه بود، تأثیرات عمیقی بر ساختار اجتماعی و اقتصادی کشور گذاشت.
افزایش بی سابقه نرخ بیکاری، تشدید فشارهای اقتصادی بر خانوارها و چالش های اسکان و ارائه خدمات به این جمعیت بزرگ، از جمله پیامدهای فوری این پدیده بود.
بخش دوم: تحولات جهان
جهان در سال ۱۴۰۴ شاهد تداوم بحران های ژئوپلیتیکی، نوسانات شدید اقتصادی و رویدادهای مهم ورزشی بود.
· ادامه جنگ روسیه و اوکراین: مناقشه نظامی در اروپای شرقی وارد سومین سال خود شد و همچنان به عنوان یکی از کانون های اصلی بی ثباتی ژئوپلیتیکی جهان باقی ماند.
· بحران در خاورمیانه (تقابل ایران، آمریکا و اسرائیل): سال ۱۴۰۴ شاهد تشدید بی سابقه درگیری ها در غرب آسیا بود.
مهم ترین رویدادها عبارت بودند از:
· حملات گسترده اسرائیل و آمریکا به تأسیسات حیاتی ایران که منجر به تحولات عمیق سیاسی و امنیتی در منطقه شد.
. در جریان این حملات، رهبر مذهبی و سیاسی ایران آیتالله خامنهای کشته شد که یک شوک بزرگ سیاسی و امنیتی در سطح منطقه و جهان ایجاد کرد.
. در قاره آمریکا، نیروهای نظامی آمریکا، نیکولاس مادورو، رئیس جمهور ونزوئلا را به همراه همسرش بازداشت کردند که نشان دهنده تشدید رویکرد تهاجمی آمریکا در قبال کشورهای مخالف خود بود.
اقتصاد جهان در سال ۱۴۰۴ با نوسانات شدید ناشی از تنش های ژئوپلیتیکی مواجه بود.
سیاست های سختگیرانه اقتصادی توسط بسیاری از کشورها برای مهار تورم و کنترل بحران اتخاذ شد.
مهم ترین رویداد اقتصادی، بسته شدن تنگه هرمز توسط ایران در واکنش به حملات نظامی بود که منجر به افزایش بی سابقه قیمت نفت در بازارهای جهانی و تهدید امنیت انرژی بسیاری از کشورها شد.
وقوع پدیده های شدید اقلیمی نظیر سیلاب های ویرانگر، خشک سالی های طولانی و آتش سوزیهای گسترده در نقاط مختلف جهان، بار دیگر زنگ خطر تغییرات اقلیمی را به صدا درآورد و میلیون ها نفر را در سراسر جهان بی خانمان و با بحران مواجه ساخت.
سال ۱۴۰۴ از نظر ورزشی نیز سالی شاخص بود:
· نخستین دوره از جام جهانی با فرمت جدید و حضور ۴۸ تیم به میزبانی مشترک کانادا، مکزیک و ایالات متحده آمریکا برگزار شد.
· این دوره از بازی ها در رشته های برفی و یخی همچون اسکی و هاکی روی یخ برگزار گردید.
· بیستمین دوره بازی های آسیایی (هانگژو) نیز در این سال آغاز شد.
· تورنمنت های مهم گرند اسلم و رقابت های بینالمللی تنیس نیز طبق برنامه برگزار شد.
به طور کلی، سال ۱۴۰۴ را می توان سالی سرنوشت ساز و پُرتلاطم برای افغانستان و جهان توصیف کرد.
امارت اسلامی علیرغم چالش های جدی امنیتی و اقتصادی، به ویژه در تنش با پاکستان و فشار ناشی از بازگشت مهاجرین، توانست از طریق دیپلماسی فعال منطقهای، گام های مهمی در جهت کسب مشروعیت بینالمللی و افزایش تعاملات خارجی بردارد.
پروژه های زیرساختی کلیدی نیز نشان از عزم این حکومت برای ایجاد استقلال اقتصادی دارد.
در سطح جهان، تشدید درگیری های ژئوپلیتیکی (به ویژه در اروپای شرقی و غرب آسیا) و تحولات بی سابقه سیاسی (همچون سقوط رهبر ایران و بازداشت رئیس جمهور ونزوئلا) نشان داد که جهان وارد فاز جدیدی از بی ثباتی و چندقطبی شدن قدرت شده است.
این تحولات، به ویژه اختلال در مسیرهای انرژی و افزایش قیمت ها، تأثیر مستقیمی بر اقتصاد کشورها گذاشته و آیندهای مبهم و ناپایدار را پیش روی مردم جهان قرار داده است.
سوال اصلی که در میان مردم شکل گرفته، این است که با ادامه این مناقشات که بخش های حیاتی اقتصاد را هدف قرار داده است، سرنوشت نهایی این درگیریها چه خواهد بود؟
پایان
